Tác động kinh tế toàn cầu từ cuộc xung đột Iran sẽ như thế nào? Có thể là nó ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường năng lượng, và làm gián đoạn các tuyến vận tải huyết mạch tại eo biển Hormuz. Hệ quả mà các quốc gia trên thế giới đang phải gánh chịu, đặc biệt là các nước đang và kém phát triển đó là chi phí sản xuất tăng vọt, an ninh lương thực bị đe dọa, các sản phẩm nông sản thiết yếu trong sản xuất chăn nuôi như ngô và đậu tương cũng biến động không ngừng.
Sự bất ổn địa chính trị này còn làm cho ngành hàng không hỗn loạn, thị trường tài chính rạn nứt và gây ra nỗi sợ toàn cầu về kịch bản lạm phát khó kiểm soát. Hôm nay, xin mời quý vị cùng Phú An Khánh những nội dung xoay quanh vấn đề này.
Contents
Giá dầu ảnh hưởng như thế nào?
Thị trường năng lượng và nền kinh tế toàn cầu đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi cuộc chiến đang diễn ra, đặc biệt là vấn đề giá dầu và lạm phát.
Có thể nói, cuộc xung đột này đã khiến cho thế giới, đặc biệt là thị trường dầu mỏ toàn cầu nhận một cú sốc lớn nhất trong lịch sử về nguồn cung năng lượng khi giá dầu tăng vọt.
Giá dầu đã tăng mạnh ngay từ khi cuộc chiến bắt đầu vào cuối tháng 2 năm 2026. Giá dầu Brent đạt mức 112,57 USD/thùng, trong khi dầu WTI đạt 99,64 USD/thùng. Trong khi đó thì trước cuộc chiến giá dầu ổn định chỉ ở mức khoảng 70 USD/thùng.
Đồng thời, tại Mỹ giá xăng đã tăng trung bình 4 USD/gallon – đây là mức cao nhất kể từ năm 2022, thậm chí tại bang California vượt quá 5 USD/gallon. Còn ở các quốc gia khác như Việt Nam, Philipin, hay Singapore cũng gặp tình trạng giá xăng dầu tăng cao tương tự.
Nguyên nhân then chốt khiến giá dầu tăng cao là do eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa. Đây được xem là tuyến đường quan trọng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Ngoài ra, việc các mỏ dầu trung tâm lớn như cảng Fujairah của UAE cũng bị ảnh hưởng.
Trước tình hình này đã có nhiều phản ứng từ quốc tế. Cụ thể là Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã phải giải phóng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ để cố gắng giảm bớt biến động kinh tế.
Nguy cơ lạm phát có thể sẽ tăng cao?
Trước cú sốc giá năng lượng bị đẩy lên đỉnh điểm, đe dọa sự ổn định kinh tế vĩ mô toàn cầu, có thể dẫn đến nguy cơ lạm phát đình trệ – một kịch bản 1970 có thể tái diễn trở lại, và thậm chí còn kết hợp tồi tệ hơn giữa việc giá cả tăng cao và thất nghiệp gia tăng.
Trước tình hình này, Fed đã quyết định giữ nguyên lãi suất vào tháng 3/2026 do những lo ngại về áp lực lạm phát từ giá xăng dầu.
Giá lương thực và hàng hóa tăng mạnh?
Trước tình hình giá năng lượng leo thang, kéo theo đó là một loạt các phản ứng liên đới. Cụ thể là giá lương thực, giá hàng hóa tăng mạnh. Không chỉ người tiêu dùng bị ảnh hưởng mà chi phí sản xuất mọi lĩnh vực cũng tăng theo.
Giá phân bón gặp khủng hoảng: Được biết, đường qua eo biển Hormuz đã giúp vận chuyển 30% lượng phân bón toàn cầu. Nhưng do tình hình chiến sự Iran, eo biển đóng của làm cho giá Ure bán buôn tăng từ dưới 500 USD/tấn lên hơn 650 USD/tấn. Chi phí phân bón cao sẽ trực tiếp làm tăng giá thực phẩm như ngũ cốc, thịt, trứng và sữa.
Ngành hàng không buộc phải tăng giá: Giá nhiên liệu phản lực đã tăng vọt từ 99 USD lên 197 USD/thùng chỉ trong vòng chưa đầy một tháng, buộc các hãng hàng không phải tăng giá vé đáng kể.
Các chuỗi cung ứng công nghệ: Cuộc chiến làm gián đoạn nguồn cung heli (Qatar cung cấp 1/3 toàn cầu) và lưu huỳnh, những thành phần quan trọng trong sản xuất chip bán dẫn AI, xe điện và trung tâm dữ liệu.
>>> Xem thêm Ảnh hưởng liên đới từ cuộc tấn công Mỹ – Israel vào Iran trong đó có Việt Nam
Tình hình Việt Nam trước biến động như thế nào?
Chiến sự đã tạo ra những biến động mạnh trên thị trường tài chính và năng lượng toàn cầu, trực tiếp ảnh hưởng đến Việt Nam:
- Áp lực lạm phát và lãi suất: Giá dầu toàn cầu tăng khoảng 30-70% kể từ đầu năm 2026 đã đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ mức 2,5% dự kiến lên gần 4%. Điều này kéo theo dự báo lãi suất huy động 12 tháng có thể tăng thêm 50-100 điểm cơ bản, lên mức khoảng 7%/năm. Trong kịch bản tiêu cực nhất (nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa), lạm phát có thể vượt 5% và lãi suất huy động lên trên 7-8%.
- Tỷ giá và đầu tư: Đồng USD mạnh lên cùng tâm lý tìm nơi “trú ẩn” vào vàng đã gây áp lực mất giá lên VNĐ. Tăng trưởng GDP có thể bị kéo giảm từ 0,6-0,8 điểm % ở kịch bản cơ sở do chi phí đầu vào tăng và tâm lý thận trọng của nhà đầu tư, khiến dòng vốn FDI có thể chậm lại.
- Logistics và Chuỗi cung ứng: Việc gián đoạn các tuyến vận tải qua Biển Đỏ buộc tàu thuyền phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng, làm kéo dài thời gian vận chuyển thêm 10-15 ngày, tăng cước phí container và gây tình trạng khan hiếm container rỗng tại các cảng Việt Nam.
- Tác động phân hóa theo ngành:
– Nhóm bị ảnh hưởng tiêu cực: Vận tải, hàng không, du lịch (do giá nhiên liệu tăng), bất động sản (do lãi suất tăng), và các ngành sản xuất thâm dụng năng lượng như sắt thép, hóa chất, phân bón.
– Nhóm “hưởng lợi” ngắn hạn: Các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, lọc hóa dầu (nhờ tồn kho và biên lợi nhuận mở rộng), dịch vụ dầu khí, sản xuất cao su tự nhiên và vận tải biển (do giá cước tăng).
Các biện pháp khắc phục hậu quả
Chính phủ và các cơ quan quản lý Việt Nam đang triển khai nhiều nhóm giải pháp cấp bách và lâu dài:
Biện pháp của Chính phủ và Bộ ngành:
- Điều hành giá và nguồn cung: Ưu tiên cao nhất là không để cú sốc xăng dầu chuyển thành cú sốc nguồn cung và giá cả. Chính phủ xem xét kiện toàn Tổ phản ứng nhanh, sử dụng linh hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu và sớm giảm các loại thuế, phí liên quan để hạn chế biến động mạnh.
- Đảm bảo an ninh năng lượng: Phát động Chiến dịch tiết kiệm năng lượng toàn quốc, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu dầu khí (đặc biệt khi Việt Nam nhập khẩu tới 39% năng lượng từ Trung Đông) và đẩy nhanh Quy hoạch điện VIII.
- Chính sách vĩ mô phối hợp: Kết hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa để ổn định kinh tế vĩ mô, cân bằng giữa tỷ giá và lãi suất nhằm vừa kiểm soát lạm phát vừa hỗ trợ tăng trưởng.
- Hỗ trợ thương mại: Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) khuyến nghị doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung và thị trường, chú trọng các điều khoản bảo hiểm và vận chuyển trong hợp đồng để giảm rủi ro địa chính trị.
Biện pháp từ phía Doanh nghiệp:
- Thay đổi điều kiện thương mại: Nhiều doanh nghiệp lớn chuyển từ giá CIF sang giá FOB để chuyển quyền chủ động và rủi ro vận tải cho đối tác nước ngoài.
- Chuyển dịch thị trường: Tập trung vào các thị trường gần như ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản để giảm lệ thuộc vào tuyến đường qua Biển Đỏ và tận dụng các hiệp định FTA.
- Quản trị rủi ro: Tăng cường dự trữ nguyên liệu đầu vào và rà soát lại chuỗi cung ứng để nâng cao khả năng thích ứng với các biến động dài hạn
Các biện pháp ứng phó của các quốc gia đang phát triển là gì?
Trước tình hình đó, liệu rằng các quốc gia trên thế giới đang phản ứng như thế nào để kìm hãm những tác động tiêu cực do cuộc chiến gây ra?
Các quốc gia đang phát triển là đối tượng đáng được lưu ý vì đây vốn là nhóm đặc biệt nhạy cảm với biến động giá cả do chi phí thực phẩm và nhiên liệu chiếm từ 30-50% chi tiêu hàng ngày của người dân. Một số phương thức ứng phó cụ thể từ các quốc gia bao gồm:
- Tiết kiệm năng lượng và phân phối hạn chế
- Bảo vệ an ninh lương thực và nâng cao sản xuất nông nghiệp
- Kêu gọi ủng hộ và hỗ trợ từ quốc tế
1. Biện pháp tiết kiệm năng lượng và phân phối hạn chế
Để giảm bớt cú sốc từ việc giá xăng dầu tăng vọt và nguồn cung cạn kiệt, nhiều chính phủ đã phải áp dụng các biện pháp hành chính mạnh mẽ:
- Phân phối định mức: Tại Philippines và Ấn Độ, người dân phải xếp hàng hàng giờ để mua nhiên liệu do chính phủ buộc phải phân phối hạn chế nguồn cung.
- Cắt giảm thời gian làm việc: Philippines đã áp dụng tuần làm việc 4 ngày cho công chức và kêu gọi các doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng. Tương tự, Pakistan cũng rút ngắn tuần làm việc, đóng cửa trường học trong hai tuần và yêu cầu nhân viên nhà nước làm việc tại nhà để tiết kiệm dầu.
2. Bảo vệ an ninh lương thực và sản xuất nông nghiệp
Do eo biển Hormuz bị đóng cửa ảnh hưởng đến 30% lượng phân bón toàn cầu, các quốc gia đang phát triển phụ thuộc vào nhập khẩu đang tìm cách tự bảo vệ mình:
- Tận dụng nguồn lực nội địa: Nigeria cố gắng giảm thiểu tác động nhờ vào sản lượng từ nhà máy phân bón Dangote trong nước.
- Chính sách bảo hộ: Rwanda đang tích cực tìm kiếm các giải pháp để bảo vệ ngành nông nghiệp trước nguy cơ thiếu hụt phân bón và chi phí tăng cao. Trong khi đó, các quốc gia phụ thuộc nặng nề vào phân bón từ Vùng Vịnh như Somalia, Bangladesh, và Kenya đang phải đối mặt với tình trạng chi phí sản xuất tăng mạnh (Kenya ghi nhận mức tăng khoảng 40%).
3. Sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế
Các quốc gia đang phát triển cũng đang trông chờ vào sự can thiệp từ các định chế tài chính và tổ chức quốc tế:
- Hỗ trợ tài chính: Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) đang xem xét các kế hoạch hỗ trợ các nước mua phân bón để đảm bảo sản xuất.
- Kêu gọi chuẩn bị ứng phó: Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã kêu gọi các quốc gia và ngân hàng phát triển chuẩn bị sẵn sàng các biện pháp ứng phó khẩn cấp nếu chiến tranh kéo dài, nhằm tránh tình trạng năng suất cây trồng bị sụt giảm nghiêm trọng.
Nhìn chung, khả năng chống chịu của các quốc gia này đang bị đặt dưới áp lực rất lớn, và như chuyên gia của FAO cảnh báo, nếu tình hình kéo dài hơn một tháng, rất ít quốc gia có thể chịu đựng được sự thiếu hụt các hàng hóa thiết yếu.
Nguồn tham khảo:
- Tác động từ chiến sự tại Trung Đông đối với Việt Nam ở mức vừa phải
- Tác động của xung đột tại Iran đến kinh tế Việt Nam
- Thị trường ngô và đậu tương thế giới dưới tác động của cuộc xung đột ở Iran
