Những năm gần đây, hàng loạt “ông lớn” trong giới kinh doanh như bầu Đức, tỷ phú Phạm Nhật Vượng, Trần Đình Long, Trịnh Văn Quyết hay gần nhất là tỷ phú Trần Bá Dương đều rót hàng chục nghìn tỷ đồng vào nông nghiệp. Điều gì khiến các khái niệm như “nông nghiệp công nghệ cao”, “organic”, “VietGAP” hay “nông nghiệp bền vững” trở thành mảnh đất hấp dẫn đến vậy?
Contents
Làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào nông nghiệp
Ngay đầu năm 2021, thị trường chứng kiến thương vụ đình đám: Công ty CP Sản xuất, Chế biến và Phân phối Nông nghiệp Thadi (THADI) của tỷ phú Trần Bá Dương chi hơn 7.000 tỷ đồng để mua nốt cổ phần tại HAGL Agrico, chính thức nắm quyền kiểm soát công ty nông nghiệp của bầu Đức. Sau đó, Thadi đổi tên thành Thagrico và ông Dương tiếp quản vị trí Chủ tịch.
Tính từ cú bắt tay lịch sử trị giá 1 tỷ USD giữa THACO và HAGL năm 2018, đến nay tỷ phú Trần Bá Dương đã đầu tư tổng cộng 40.000 tỷ đồng vào hệ sinh thái nông nghiệp mà bầu Đức gây dựng. Ông khẳng định hướng đi là phát triển nông nghiệp công nghệ cao chứ không bán cho nhà đầu tư ngoại.
Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng, mô hình sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, manh mún bộc lộ nhiều hạn chế như “được mùa mất giá”, chất lượng thiếu ổn định, sản xuất chạy theo năng suất… thì nông nghiệp công nghệ cao lại mở ra không gian đầu tư lớn. Đây cũng là lý do nhiều tỷ phú sẵn sàng rời xa lĩnh vực truyền thống để thử sức với vai trò “người nông dân thế hệ mới”.
Bầu Đức – người tiên phong rời BĐS để làm nông nghiệp
Năm 2009, khi bầu Đức đang là gương mặt nổi bật nhất trên thị trường chứng khoán, ông bất ngờ rẽ hướng sang làm nông nghiệp. Từ mía đường, cao su, dầu cọ đến chuối, chanh leo, ớt và cả nuôi bò… ông gần như thử qua tất cả.
Nhưng con đường này không hề dễ dàng. Sự đầu tư ồ ạt, mô hình vận hành phức tạp khiến HAGL rơi vào khó khăn, nợ nần chồng chất và mất thanh khoản năm 2016. Bầu Đức buộc phải bán dần tài sản, trong đó mảng mía đường được chuyển cho đại gia Đặng Văn Thành năm 2017. Đến năm 2018, THACO chính là cứu cánh giúp HAGL vượt qua cuộc khủng hoảng.
Bầu Đức – vị đại gia tiên phong bỏ bất động sản đi làm “nông dân”.
Các tập đoàn lớn lần lượt “tham chiến”
Sau bầu Đức, hàng loạt tập đoàn tiếp tục lấn sân:
- Hòa Phát (Trần Đình Long): Từ năm 2015, tập đoàn thép lớn nhất Việt Nam công bố đầu tư mạnh vào nông nghiệp: thức ăn chăn nuôi, nuôi lợn, gà đẻ trứng, nuôi bò… Mảng nông nghiệp nhanh chóng trở thành một trụ cột trong hệ sinh thái của Hòa Phát.
- Vingroup (Phạm Nhật Vượng): Năm 2015, Vingroup thành lập VinEco – doanh nghiệp chuyên sản xuất rau củ quả sạch theo mô hình công nghệ cao. Lợi thế lớn nhất của VinEco là hệ thống phân phối VinMart – đầu ra mà ít doanh nghiệp nào có được.
- FLC (Trịnh Văn Quyết): Năm 2017, FLC FAM xuất hiện với quy mô đất dự kiến tới 15.000 ha, vốn đầu tư 1,5 tỷ USD giai đoạn 2018–2020. Công ty tập trung phát triển cây ăn trái, rau màu và dược liệu theo tiêu chuẩn cao.
- THACO (Trần Bá Dương): Ngoài việc thâu tóm gần như toàn bộ mảng nông nghiệp của HAGL, THACO còn “giải cứu” Công ty Hùng Vương của “vua cá tra” Dương Ngọc Minh bằng việc nắm 24,28% cổ phần và tham gia liên doanh phát triển heo giống.
Rõ ràng, nông nghiệp không còn là sân chơi của riêng nông dân mà đã trở thành một ngành kinh tế lớn thu hút các tập đoàn hàng đầu.
Thách thức: Làm nông nghiệp bền vững không dễ
Dù tiềm năng lớn nhưng nông nghiệp công nghệ cao vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Theo WB và FAO, phát thải khí nhà kính và lượng phân bón sử dụng tại Việt Nam vẫn tăng hàng năm.
TS. Nguyễn Trọng Nguyên (Bộ NN&PTNT) cho biết mục tiêu tăng sản lượng khiến nhiều nông dân lạm dụng phân bón vô cơ, khó bảo đảm tiêu chuẩn bền vững.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Hoàng Thị Hậu – Giám đốc HTX Thanh Xuân (Hà Nội) – cho rằng làm nông nghiệp hữu cơ theo tiêu chuẩn PGS tốn nhiều công sức, năng suất thấp hơn, thời gian trồng dài hơn, giá thành cao nên khó cạnh tranh với nông sản đại trà.
TS. Phạm Hồng Đức Phước – chủ trang trại Stone Hill Đồng Nai – ví nông nghiệp hữu cơ không phải “cuộc dạo chơi”. Tại Việt Nam, muốn theo đuổi phải đầu tư lớn về kiến thức, tài chính và sự kiên trì.
Cần chính sách mạnh mẽ để nông nghiệp công nghệ cao cất cánh
Để nông nghiệp bền vững phát triển đúng hướng, các chuyên gia kiến nghị:
- Hoàn thiện khung pháp lý cho nông nghiệp hữu cơ
- Đầu tư mạnh cho nghiên cứu – ứng dụng khoa học kỹ thuật
- Hỗ trợ vốn và đào tạo cho nông dân
- Phát triển mô hình kết hợp nông nghiệp – du lịch
- Siết kiểm soát chất lượng, đặc biệt với thị trường khó tính như EU trong EVFTA
TS. Nguyễn Trọng Nguyên nhấn mạnh:
EVFTA đem lại cơ hội lớn nhờ ưu đãi thuế, nhưng yêu cầu cực kỳ khắt khe về an toàn thực phẩm. Nếu vi phạm, doanh nghiệp không chỉ mất thị trường mà còn ảnh hưởng cả ngành.
“Đầu tư vào nông nghiệp không bao giờ là muộn”
Ông Nguyễn Đình Bích (Viện Nghiên cứu Thương mại – Bộ Công Thương) nhận định:
Sự tham gia của các doanh nghiệp ngoài ngành là tín hiệu rất tích cực, bởi vốn đầu tư Nhà nước cho nông nghiệp còn hạn chế. TPP và các FTA thế hệ mới mở ra cơ hội lớn cho nông sản Việt, và đầu tư vào nông nghiệp là hướng đi dài hạn, bền vững.
Theo Bộ NN&PTNT, diện tích canh tác hữu cơ của Việt Nam đã tăng từ 53.350 ha năm 2016 lên 237.693 ha năm 2019. Hiện có 97 doanh nghiệp sản xuất hữu cơ, 60 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu với kim ngạch khoảng 335 triệu USD mỗi năm.
Đời sống pháp luật
